Theo bạn thì hạnh phúc có thật hay không? Vậy nếu bấy giờ chúng ta nói rằng hạnh phúc không thật sự tồn tại, thì sao? Liệu rằng điều đó có ảnh hưởng bạn? Nếu cuộc đời này chỉ toàn là đau khổ, bạn sẽ cảm thấy như thế nào?
Nếu bạn muốn đi sâu vào nội tâm của bản thân và chạm đến thứ hạnh phúc vĩnh cửu (dù không phải là một tín đồ Phật giáo), hãy tận hưởng “thật kĩ” bài viết.
Đời là bể khổ sao?
Nếu như cuộc đời thật sự là bể khổ thì sẽ như thế nào? Đó sẽ là viễn cảnh mà tất cả mọi trải nghiệm của bạn đều là đau khổ, buồn bã, xui xẻo. Nhưng nếu như vậy, thì đau khổ lại là đau khổ sao? Hay nói đơn giản hơn, vì sao đau khổ lại là đau khổ?
Nếu cuộc đời là bể khổ, cũng có nghĩa là không còn hạnh phúc, như vậy thì đau khổ cũng không còn tồn tại. Hãy suy ngẫm về điều này: Bạn đau khổ vì một sự kiện gì đó đã diễn ra, đúng chứ? Vậy bởi vì sự kiện đó hay bởi vì bạn mà đau khổ xuất hiện?
Hãy tiếp tục tưởng tượng như thế này: Nếu một sự kiện (đáng lẽ sẽ khiến bạn đau khổ) diễn ra nhưng bạn hoàn toàn không biết gì về sự kiện này, liệu bạn có đau khổ hay không? Vì sao vậy? Vậy đau khổ thực chất là điều gì?
Nếu một người xúc phạm bạn bằng một ngôn ngữ bạn không hiểu, bạn có cảm thấy tức giận hay không? Vậy, nếu như đời là bể khổ thì đau khổ thực sự là đau khổ sao? Hãy thảo luận đôi chút về điều này.
Đau khổ là đau khổ?
Đau khổ, là sự kháng cự. Bạn kháng cự một điều gì đó đã diễn ra. Hay nói cách khác, bạn phủ định về một điều gì đó ở hiện tại.
Một người nào đó xúc phạm bạn bằng lời nói, bạn cố gắng kháng cự điều đó, bạn tức giận. Một người thân yêu của bạn đã chuyển hóa, bạn cố gắng kháng cự điều đó, bạn buồn bã. Một người nào đó có điều gì đó bạn không có, bạn cố gắng kháng cự điều đó, bạn ghen tị.
Hãy tưởng tượng một người liên tục đâm đầu mình vào tường và than thở về việc đau đầu, đó chính là đau khổ. Nghe có vẻ dại dột và bạn chắc chắn rằng bản thân thuộc “ngoại lệ”, không. Sự thật là tất cả chúng ta đều như vậy.
Đức Phật nói: đời là bể khổ. Vì sao một bậc giác ngộ lại nhận định như vậy khi mục đích tối thượng của Phật giáo chính là an lạc? Nếu như đời là bể khổ là một sự thật thì chối bỏ nó cũng tương tự như một điều kháng cự.
Trốn chạy đau khổ?
Chạy trốn khỏi đau khổ cũng chính là bạn đang kháng cự thực tại. Trốn chạy đau khổ chính là đang nuôi dưỡng đau khổ. Nó là như thế này: bạn phải công nhận rằng một điều gì đó tồn tại thì bạn mới có thể “trốn chạy” khỏi nó, đúng chứ? Có nghĩa rằng khi bạn trốn chạy khỏi đau khổ chính bạn đang kháng cự và tạo ra đau khổ cho cuộc đời mình.
Mọi thứ chỉ là đang diễn ra. Khi bạn ý thức về cơ thể bạn, bạn sẽ nhận ra rằng suy nghĩ, cảm xúc và cơ thể chỉ là những “cái bị biết”. Chúng đều là những sự vật bị ý thức, còn cái biết, cái ý thức mới thực sự là chính bản thân bạn. Hãy tự trải nghiệm điều này.
Vì thế, trốn chạy là không cần thiết. Nếu như đau khổ xuất hiện bởi vì sự kháng cự thì phương án duy nhất để “loại bỏ” nó chính là sự chấp nhận. Sao phải trốn chạy khỏi đau khổ? Hãy chấp nhận sự tồn tại của nó, đau khổ là một phần của sự sống, của cái tổng thể.
Nếu bạn xé nhỏ sự sống ra thành từng mảnh nhỏ thì đau khổ chính là đau khổ, nếu bạn nhìn nhận một cách tổng thể (đặc biệt khi không bị vướng bận bởi cái tôi), đau khổ thật chất cũng chính là hạnh phúc.
Hạnh phúc là không tồn tại
Tất nhiên là hạnh phúc có tồn tại. Nhưng, hạnh phúc chỉ tồn tại khi nó không bị theo đuổi. Hạnh phúc tương tự một cô gái xấu hổ, chỉ xuất hiện khi bạn thực sự ngoảnh mặt đi và không quan tâm đến nó nữa. Hay nếu chúng ta đi sâu hơn, hạnh phúc chỉ xuất hiện khi “bạn” không ở đó. “Bạn” ở đó sẽ làm vướng chỗ cho hạnh phúc xuất hiện.
Chúng ta vẫn thường nói khoảng thời gian vui vẻ là khoảng thời gian trôi qua nhanh nhất. Đây là khoảng thời gian không bị can thiệp, không bị xen lẫn bởi những điều “phiền nhiễu”. Đây là khi ý thức bạn vượt lên trên giới hạn về không gian và thời gian, nhận thức và cơ thể. Đây là lúc ý thức đơn giản chỉ là ý thức.
Nói đơn giản, hạnh phúc xuất hiện khi bạn không còn “quan tâm” nữa. Tất cả những điều diễn ra đều là những cái “bị biết”. Từ ngoại cảnh, cơ thể, đến suy nghĩ và cảm xúc, tất cả đều là những cái “bị biết”. Ngay cả đến cả “bạn” cũng là bị biết. Chúng đều là những đối tượng để ý thức phản chiếu trên đó.
Hạnh phúc cũng tương tự như vậy, hạnh phúc chỉ là một điều bị biết. Hạnh phúc thật sự (mà Phật giáo hướng đến) không phải là thứ hạnh phúc “bị biết”, nó không giống như một cảm giác “vui” đến rồi đi, nó là thứ hạnh phúc của cái biết. Cái biết là cái bản chất. Cái biết chính là cái bất sinh, bất diệt, vì thế hạnh phúc của cái biết chính là trường tồn.
Hạnh phúc thoát ly
Thoát ly không có nghĩa là giải thoát, bạn không đi đâu cả. Thực chất, bạn không thể đi đâu cả. Cái biết vẫn luôn tồn tại, hiện diện, bất di bất dịch. Dù cho bạn có làm “bất cứ điều gì” thì cái biết vẫn luôn ở đấy. Dù cho bạn có cố gắng xáo động cả ngàn vạn suy tưởng, thì cái biết vẫn là cái biết.
Vì vậy, nếu bạn là một người tìm hiểu về thế giới nội tâm hay đặc biệt là hành thiền và tu tập: cái biết mãi mãi là cái biết. Cái biết không cần hay thậm chí có thể nói là không thể đạt đến bằng một quá trình “tịnh tiến”, tiến về đâu? Cái biết là không cần làm lộ diện.
Trở về với vấn đề hạnh phúc, hạnh phúc là không tồn tại. Trên đời không thể tồn tại hạnh phúc. Hạnh phúc chỉ là một cái bị biết, và cái bị biết sẽ đến và đi, sẽ tan biến theo ngàn vạn hình thái.
Hạnh phúc chính là không hạnh phúc
Liệu một người có thể vừa hạnh phúc vừa không hạnh phúc hay không? Được. Bởi chúng đều chỉ là cái bị biết. Chúng tương tự như quần áo và phụ kiện bạn diện trên cơ thể, hai thứ tuy có vẻ đối lập nhau hoàn toàn lại có thể đồng thời xuất hiện, đồng thời “bị biết”.
Đời là bể khổ? Tất cả đều là những cái bị biết. Đau khổ cũng tương tự là hạnh phúc. Hãy để ý về một khoảng cách giữa bạn và những trải nghiệm biết của bạn. Có sự phân định giữa cái biết và cái bị biết.
Tất cả đều là không kháng cự, không cần thiết. Không phải thay đổi, không phải làm lộ diện.
Nếu có điều gì làm bạn vui, hãy cứ vui; nếu có điều gì khiến bạn buồn, hãy cứ buồn. Tất cả đều là những cái bị biết.
Hạnh phúc hay là không hạnh phúc, hãy đều chấp nhận.
