Khi bạn bắt đầu quán sát, bạn sẽ nhận ra rằng luôn tồn tại cái biết và những cái bị biết. Trước khi tiến sâu hơn bài viết này, hãy quan sát một chút và nhận ra cái hay biết và cái bị biết đang diễn ra ngay chính bên trong bạn. Cơ thể của bạn, suy nghĩ của bạn, cảm xúc của bạn đơn thuần chỉ là những cái bị biết, có một cái hay biết bao trùm lên tất cả. Đây là một trong kết tinh đỉnh cao của trí tuệ Phật đạo.
Những cái bị biết
Suy nghĩ của bạn, cảm xúc của bạn, đều chỉ là những cái bị biết. Luôn có một ý thức siêu việt viên mãn đã quán tri tất cả những điều đang diễn ra. Bao gồm cả sinh và tử, bạn biết rằng bạn đang sống hay đang chết. Bao gồm cả khái niệm “bản thân”.
Khi nhắc đến những điều trên, cách chúng ta khẳng định (dù là vô thức) là thể hiện quyền sở hữu của bản thân mình: suy nghĩ của tôi, cảm xúc của tôi, thân thể của tôi, sự sống của tôi,… Tuy nhiên, như bạn đã để ý, “tôi” ở đây cũng là một cái bị biết. Hay nói một cách đơn giản hơn, cái tôi đơn giản là không có thật.
Nếu như bạn kiếm tìm, bạn sẽ không thể xác định một cái tôi cụ thể. Bởi lẽ, xuất phát điểm của cái tôi đơn giản đã thuộc về cái bị biết. Cái tôi của bạn được dệt nên từ một danh tự, từ những cái nhìn của những người xung quanh, từ những trải nghiệm của bạn đối với môi trường,… từ tất cả mọi thứ và đều chỉ là – những cái bị biết.
Nếu bạn ý thức được điều này, cuộc sống của bạn sẽ không còn chỉ là một điều bị biết. Hãy nhận ra rằng “tôi” chỉ đơn thuần là một điều bị biết. Như thế, sự sống trở thành vô cùng chất phác, ngây thơ, và kì diệu.
Cái biết
Cái biết là ý thức, không phải đơn thuần mà là một ý thức siêu việt tối thượng tối tôn tối thắng. Khi bạn biết một điều gì đó, bạn vẫn “biết” rằng mình biết điều đó. Ví dụ như nếu bây giờ bạn tập trung quan sát thân thể mình, bao trùm sự quan sát đó, luôn có một sự biết toàn tri hiện hữu.
Tương tự như vậy, luôn là bạn biết bạn đang nghe, bạn biết bạn đang thấy. Và cho bạn nghe, bạn thấy, bạn suy nghĩ, bạn loạn động hay vọng động bao nhiêu thì cái hay biết này của bạn cũng không bị đả đọng, không thể che lấp, không thể ngăn ngại, không thể thay đổi, không thể làm ra hay mất đi.
Khi Bồ Tát nương tựa vào trí tuệ Bát Nhã nầy thì tâm không ngăn ngại, vì tâm không ngăn ngại nên không còn sợ hãi.
Có thể nói, “bạn” là cái biết. Từ bây giờ, hãy thật sự ý thức với khía niệm về bạn và tôi hay những người xung quanh. Và hãy tận dụng cơ hội ngay khoảnh khắc hiện tại để quán sát chính cơ thể và tâm trí bạn. Hãy bước vào bên trong và tìm kiếm cái tôi. Hãy quán sát và nhận ra rằng luôn luôn hiện hữu một ý thức không sinh không diệt.
Vô tận
Bạn là cái biết, bây giờ, hãy tưởng tượng rằng cái hay biết này chính là cội nguồn của cả vũ trụ vô hạn. Hãy tưởng tượng rằng bất cứ điều gì bạn mong muốn: niềm vui, tình yêu, niềm tin, sự giàu có,… Khi bạn trở về với cái hay biết vô tận, mọi thứ đều đã luôn hiện hữu tại nơi đó.
Khi bạn hiểu rõ bạn là gì, mọi điều bạn mong muốn đều không còn là vướng bận. Khi bạn trú định trong bản chất là cái hay biết, mọi điều bạn mong muốn sẽ dần được hiển lộ. Cái bị biết đơn buộc phải nhường chỗ cho cái hay biết, khi bạn hiểu rõ gốc rễ của bạn là vô tận.
Vì vậy, nếu chúng ta thật sự thấu hiểu, không có bất cứ lo lắng nào phát sinh, Bạn phải hiểu rằng bản thể thật sự của bạn là điều gì mà không phải một thân phận được dệt nên từ những câu chuyện được thêu dệt. Một ý thức siêu việt bất biến vô biên vô tận.
Nếu đây là lần đầu tiên bạn tiếp cận với khái niệm này, rất có thể, đôi lúc bạn vẫn sẽ lầm lạc bản thân vào những cái bị biết. Nhưng không quan trọng, bởi lẽ cái biết vẫn luôn luôn hiện hữu.
Không sinh, không diệt
Không sinh, không diệt, không tác thành, không làm ra, với cái biết này, chúng ta có thể đặt ra nhiều cái tên để dễ dàng phần biệt với những điều bị biết. Đơn giản nhất, chúng ta có thể gọi điều này là ý thức, một sự quan sát. Một số tôn giáo ưa thích đặt tên cho cái biết này để siêu việt nó khỏi những cái bị biết khác.
Nếu như bạn đã từng nghe về Thượng Đế, về Phật, về Chúa, về Thần hoặc về Thánh, hãy nhìn lại vào cái hay biết của bạn. Ở Kinh “Phật Thuyết Như Vậy”, Thế Tôn dạy:
“Này các tỳ kheo, có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra. Này các tỳ kheo, nếu không có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra, thời ở đây không có thể trình bày sự xuất ly khỏi sanh, khỏi hiện hữu, khỏi tác thành, khỏi làm ra. Do vì này các tỳ kheo, có cái không sanh, không hiện hữu, không tác thành, không làm ra, nên có thể trình bày được sự xuất ly khỏi sanh, khỏi hiện hữu, khỏi tác thành, khỏi làm ra”.
Hay nói một cách đơn giản, do có cái hay biết, nên có thể xuất lý khỏi những cái bị biết. Hay lại nói cách khác, giải thoát chính là thoát ly khỏi cái bị biết mà trở về với cái biết.
Thoát ly sinh tử
Khi bạn nhìn vào một ý niệm, bạn sẽ nhận thấy một ý niệm sinh ra và nó tự động mất đi, đó, là sinh tử. Khi bạn tìm kiếm cái tôi, bạn sẽ phát hiện ra không có bất cứ cái tôi nào cả, chỉ có cái đang hay biết, đó, là ảo tướng. Nghe oách thế thôi chứ thoát ly sinh tử là chuyện vô cùng đơn giản, bởi lẽ căn bản bạn đã thoát ly sinh tử rồi.
Bạn phải thấy được rằng chưa một lần bạn thật sự bước chân vào sinh tử. Chưa lần nào cái hay biết sinh ra hay mất đi. Bạn không có tồn tại ở đó để mà sinh ra hay mất đi! Cái “bạn” đang tồn tại đơn thuần là ảo tưởng bị biết.
Thấy được điều này thì bạn đã hiểu được sự tuyệt diệu của khoảnh khắc hiện tại. Đó là lí do mà chúng ta nói rằng: Mọi việc đều đã được hoàn thành. Dù là trong thế giới vật chất, chỉ cần bạn vận hành theo dòng chảy hào hứng của bản thân mình.
Thấy được điều này thì bạn đã hiểu được sự tuyệt diệu của khoảnh khắc hiện tại. Đó là lí do mà chúng ta nói rằng: Mọi việc đều đã được hoàn thành. Dù là trong thế giới vật chất, chỉ cần bạn vận hành theo dòng chảy hào hứng của bản thân mình, mọi điều dần sẽ hiển lộ cho bạn.
Cái gốc của bạn không nằm trong sinh tử, tương tự như vậy, bạn không thể bị giới hạn cho bức tranh vật chất. Tất cả đều chỉ là những điều bị biết, cái hay biết luôn có toàn quyền lựa chọn mình muốn biết điều gì.
Hoàn thành
Thật ra, mọi điều bạn đã được đọc trong bài viết ngoài nhận thức về cái hay biết đều không quan trọng. Không có ý niệm hay cái tâm thức nào thoát khỏi cái hay biết. Và để nhận ra điều này, chúng ta hoàn toàn không cần một chu kì tu tập, tác hành lâu dài bởi đơn thuần cái hay biết vốn đã luôn là bản chất bất di bất dịch.
Cái thấy rõ đã luôn ở đó, quan trọng là bạn muốn tiếp tục nhấn chìm vào trong những cái bị biết hay trở về với cái hay biết để tận hưởng sự vô tận của bản chất.
Một khi bạn đã hiểu về cái hay biết, một cách tự nhiên, bạn sẽ để ý bản thân dần đoạn tuyệt (một cách không cần cố gắng, không cần ngăn chặn, không cần cố chấp) với những cái bị biết. Và, quá trình này diễn ra hoàn toàn tự nhiên, không cần có “bạn” (một sản phẩm và là cái bị biết) nhúng tay vào trong đó.
Kể từ đó, cuộc sống của bạn sẽ trở nên vô cùng tự nhiên. Không còn có một lớp màn ngăn ngăn cản giữa bản chất và sự sống. Lúc đó, bạn sẽ không còn làm mà để Đạo thực hiện qua bạn, chúng ta sẽ có một bài viết sau này để bàn thêm về vô vi. Còn bây giờ, Mọi việc đều đã được hoàn thành.
